31 MART YEREL SECİMLERİ
ulkucu-sanatcilar-yeni-albumler-tikla ulkucu-sehitler-ulku-ugruna-bolumu Radyo-android-uygulamasi-bozkurtlarfm-tikla Karadeniz Müzikleri

REKLAM ALANI UST-1

Orhun Yazıtları – Göktürk Devletleri

Kutluk İlteriş Kağan yazıtları Türk” adının ilk kez geçtiği Göktürk döneminin en eski yazılı anıtı olarak kabul edilmektedir. Yazıttaki ifadeler aynı Kül Tigin ve Bilge Kağan’daki sözler gibi ama babaları İlteriş Kutluğ Kağan tarafından söylendiği için Türk yazı tarihini daha da ileriye götürmektedir.

 

Moğolistan’ın Ötüken bölgesinde 2022 yılında Orhun vadisine yakın Arhangay bölgesinde, Hangay dağlarının eteğindeki Nomgon vadisinde bilimsel kazı çalışmaları sonucunda keşfedilen İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı’nın kurucusu ve Bilge Kağan ile Kül Tigin’in babası İlteriş Kutluğ Kağan’ın 7. yüzyıla ait yazıtında ön kısımda yer alan 19 satırın 12’si okunabildi. Yazıtın ön tarafında bulunan 19 satırın henüz 12 satırı okunabildi. Bunlar sırasıyla; inek yılının dokuzuncu ayı”, “tanrı oğlu”, “Kutlug Kağan: Türk”, “erkek çocuklarım, köz”, “bizim güzel”, “etdim: bizim yabancı erler”, “yerde”, “tümen: on bin”, “işimi gücümü ver”, “tayin ettim (unvan verdim)”, “tamamı eşitti” kelimeleri okunabilmiştir.

Göktürkler diğer bir adıyla Köktürkler tarihte TÜRK adıyla kurulan ilk devlettir. Avarlar içindeki Toles isyanını bastırıp Avarlara karşı isyan eden Bumin Kağan Tarafından kurulmuş ve İl Kağan ünvanıyla devletin başına geçmiştir. Göktürk Devleti’nin başkenti Ötüken’dir. Göktürk’lerin Bayrağı’nda Kurt resmi vardır. Bumin Kağan devleti doğu ve batı olarak ikiye ayırıp yönetmiş, doğuyu hükümdar Bumin Kağan batıyı ise kardeşi İstemi Yabgu yöentmiştir. Bu yönetim sistemine ise İkili Teşkilat denmiştir. 582 yılında Çin’in etkisiyle İşbara Kağan döneminde Batı ve Doğu Göktürk Devleti olarak ikiye ayrılmış, Doğu Göktürk Devleti’nin başında İşbara Kağan, Batı Göktür Devleti’nin başında ise Tardu Kağan bulunmaktaydı. Doğu Göktürk Devleti 630 Yılında, Batı Göktürk Devleti ise 659 yılında Çin egemenliğine girip yıkılmışlardır.

Çin esaretinde olan Türkler bağımsızlık yıllarca isyan etmişlerdir. Türk tarihinde ilk bağımsızlık mücadelesi yada ayaklanması olarak bilinen Kürşat Ayaklanması en önemli ayaklanmalardandır. Kürşad ve 40 Çerisi 639 yılında Çin Sarayı’nı basmış Çin Hükümdarını ele geçirmek istemiş fakat başarılı olamamış Kürşat ve 40 Çerisi öldürülmüştür. Bu ayaklanmalardan sonra da ayaklanmalar olmuş başarılı olmamış ancak Kutluk Kağan’ın başlattığı ayaklanma başarıya ulaşmıştır. 682 yılında Kutluk Kağan halkı örgütleyerek isyan etmiş bu şekilde 2. Göktürk Devleti’ni kurmuştur. Kurtuluş Savaşı verilerek kurulan 2. Göktürk Devleti’nin bir diğer adı da Kutluk Devleti’dir. 2. Göktürk Devleti Ötüken merkezli kurulmuş daha sonra ise merkez Karakurum olmuştur. Kutluk Kağan Göktürk Devleti’ni ikinci kez kurduğu için Derleyen Toparlayan anlamına gelen İlteriş ünvanını almıştır.

Kutluk Kağan’ın danışmanı – Veziri; Türk Tarihi’nin ilk veziri ve İlk tarihçisi Vezir Tonyukuk’tur. Tonyukuk!a ayrıca Apa Tarkan ve Türklerin Bismarcı ünvanları verilmiştir. Kutluk Kağan öldüğünde çocukları Bilge ve Kültigin’in yaşları küçük olduğu için Kutluk Kağan’ın kardeşi Kapkan Kağan geçmiş fakat Bayırkulu isyanında bir bayırkullu tarafından öldürülmüştür. Kapkan Kağan öldürüldükten sonra yerine Kapkan Kağan’ın oğlu İnal geçmiş daha sonra İnal’ı tahtan indirerek Bilge Kağan tahta çıkmıştır. 2. Göktürk Devleti’nin en parlak dönemi Bilge Kağan Dönemi olmuştur. Bilge Kağan Kardeşi Kültigin ile birlikte tahta çıkmış ve devleti batın kısmını Kültigin yönetmiştir.

Orhun Yazıtları 2. Göktürk Devleti zamanına aittir. Orhun Yazıtları aynı zamanda Türk Tarihi’nin ilk siayasetnamesidir. Orhun Yazıtları Tonyukuk , Bilgekağan ve Kültigin adına dikilmiştir. Orhun Yazıtları Göktürk alfabesi ile yazılmıştır. Göktürk alfabesi 38 harften oluşan Türklerin ilk milli alfabesidir. Ayrıca Bozkurt ve Ergenekon Destanları Göktürklere ait destanlardır. Göktürkler Orta Asya’da kurulan en geniş topraklara sahip Türk Devleti ve Türklerde ilk parayı kullanan devlettir. Kendi adına para bastıran ilk Türk Türgişlerin Hükümdarı Baga Tarkan’dır.

Göktürk dönemine ait dikili taşlardır. Bengü taşlar, ‘ebedilik’ sembolü olan kaplumbağa kaide üzerine dikilmiştir.Türklerin ilk yazılı edebiyatlarına Bengü Taş Edebiyatı denir. Bengü Taş, ‘ebedi, sonsuz taş“ anlamına gelir.

Türk dili ve tarihi açısından oldukça önem taşımaktadır. Yazılı Türk edebiyatının ilk eseridir. Türk adının geçtiği ilk yazılı metinlerdir. Orhun Yazıtları arasında yer alan Bilge Kağan Yazıtı, Türk edebiyatının ilk söylev (nutuk) niteliği taşıyan eseridir. Bu taşlardan bazılarının üç tarafı Türkçe, batı yüzleri ise Çince yazılmıştır. Orhun Abideleri, Türk töresinin ve yüksek Türk kültürünün büyük vesikasıdır.

Orhun Abideleri’nde sosyal devlet anlayışını yansıtan ifadeler vardır: Çıgany budunug bay kıldım “Fakir milleti zengin ettim”…Orhun Abidelerinde Göktürklerin 12 hayvanlı Türk takvimini kullandıklarını gösteren ifadelere rastlanır: kony yılka yiti yigirmi “koyun yılının yedisi”…Orhun Abideleri, bugünkü Moğolistan sınırları içerisindedir. Orhun Abideleri, Tonyukuk, Bilge Kağan ve Kültiğin adına dikilmiş anıt mezar taşlarıdır.

TONYUKUK ANITI
KÜLTİGİN ANITI

Bilge Kağan, Kül Tigin Anıtı’nda Göktürklerin birinci dönemdeki şevket devrini, daha sonra Çin’e nasıl tutsak olduklarını, bu durumdan nasıl kurtulduklarını ve Kül Tigin’in kahramanlıkla dolu hayatını anlatmıştır. Kül Tigin Anıtı, Türk edebiyatında sanatkârane üslupla yazılmış ilk eser sayılır.

Bilge Kağan Abidesi Kuzey Yüzü

Orhun Abideleri’nin varlığından ilk defa söz eden Cüveyni yıllıklarıdır.
Orhun Abideleri, ilk defa Danimarkalı genel dil bilim profesörü W Thomsen tarafından 25 Kasım 1893’te çözümlenip okunmuştur.
Danimarkalı bilim adamı, abidelerde geçen “Tengri”, “Türk” ve “Kül Tigin” kelimelerinden hareketle abidelerin tamamını çözümlemiştir.
Orhun Abideleri’nin okunmasından sonra kitabelerle ilgili yayın yapan ilk kişi W. Radloff’tur. 19 Ocak 1894’te Kül Tigin Anıtı’nı neşretmiştir.
Türkiye’de Göktürk Anıtları’nı ilk tanıtan ve ilk metin neşreden kişi Necip Asım Yazıksız’dır.
1925’te Arap harfleriyle neşrettiği “Orhun Abideleri” adlı eserinde kitabelerin yazı çevirimi bulunmaktadır.

Yenisey Yazıtları: Kırgızlar tarafından 9.-10. yüzyıllar arasında dikilmiştir. Hiçbirinde tarih bulunmayan bu kitabelerin Orhun Abideleri’nden önce dikildiği söylense de bu iddia doğrulanamamıştır. Yenisey Yazıtları, 1722 yılında İsveçli Yüzbaşı Johann Tabbert Strahlenberg ve Doktor Masserschimidt tarafından Yenisey Nehri’nin yukarı mecrasında bulunmuştur. Strahlenberg’in 730’da Yenisey Yazıtları ile ilgili yayımladığı eseri, Batı ilim dünyasının ilgisini çekmiştir ve Orhun Abideleri’nin bulunmasına katkı sağlamıştır.

Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,



0 Yorum YAPILMIS “ Orhun Yazıtları – Göktürk Devletleri ” iCiN




Not: Yorumunuz uygun gorulur ise onaylanip yayinlanacaktir.

GENEL Kategorisindeki Diger Yazilar

Orhun Yazıtları – Göktürk Devletleri

ORHUN YAZITLARI  KÖKTÜRK... 

HÜSEYİN COŞKUN Ülkücü Şehit 12 Aralık 1979

ÜLKÜCÜ ŞEHİT HÜSEYİN... 

HÜSEYİN GÖNEN Ülkücü Şehit 10 Aralık 1978

ÜLKÜCÜ ŞEHİT HÜSEYİN... 

İLHAMİ GÖKKOCA -Ülkücü Şehit 21 Kasım 1979

ÜLKÜCÜ ŞEHİT İLHAMİ... 

Hüseyin Nihal ATSIZ Hayatı

HÜSEYİN NİHAL ATSIZ... 


  • REKLAM ALANI 240X500 SAG

  • FIRAT YILMAZ CAKIROĞLU

  • REKLAM ALANI SAG 240X250

  • Baglantilar

    

    RADYO BOZKURTLAR FM - SiZiN SESiNiZ SiZiN RADYONUZ 2009 - 2024 - turk-gokturkce-turk