Ebulfez Elçibey – Əbülfəz Elçibəy ) (24 Haziran 1938, Nahçıvan – 22 Ağustos 2000, Ankara)

Asıl adı Ebulfez Kadir Güloğlu Aliyev olan Ebulfez Elçibey, 24 Haziran 1938’de Nahçıvan’ın Keleki köyünde doğdu. Babası İran Azerbaycan’dan Kadirkulu Bey, annesi Anadolu’da doğup Keleki’ye göç etmeyi tercih eden Mehrinisa Hanım’dır. Babası 1943 yılında II. Dünya Savaşı’na katılmış ve bir daha kendisinden haber alınamamıştır. İlköğrenimini ve liseyi Nahçivan’da zor koşullar altında tamamladı.

1957-1962 yıllarında Azerbaycan Devlet Üniversitesi Doğu Dilleri Enstitüsü, Arapça bölümünde okumuştur. Öğrencilik yılları Azerbaycan tarihi ve Azerbaycan inkılâbı tarihi öğreten dernekler kurmuştur. 1963-1964 yıllarında ise Mısır’da tercüman olarak çalıştı.

Ebulfez Elçibey, Azerbaycan’ın Rusya İmparatorluğu içinde bir sömürgeciye ve elbet bir gün bağımsız, demokratik bir cumhuriyetin eşitliğine inanmıştır. “Ben Atatürk’ün askeriyim” diye tabir etmiş ve Atatürk’ten, Gandhi’den ve 1918-1920 yılları arasında kurulmuş olan Demokratik Cumhuriyeti’nin kurucusu Mehmet Emin Resulzade’den etkilenmiştir. Kuzey ve Güney Azerbaycan’ın mutlaka birleşmesi ve Dağıstan’a, Gürcistan’a ve Ermenistan’a verilen Türk topraklarının tekrar Azerbaycan’a geri özgürlüğünü savunmuştur. “Turan’ın yolu birleşik Azerbaycan’dan geçiyor.” diyordu.

Ebulfez Elçibey, 1970’lerde SSCB toprakları ülkesindeki ülkenin bağımsızlığı için çalışmaya başladı. 1975 yılında ‘milliyetçilik’ suçundan 1,5 yıl hapis yattı. KGB zindanlarında ve taş ocaklarında ağır koşullar altında kaldı. 1976’da Sovyetler Birliği’ne karşı propaganda yaptığı için tekrar tutuklandı ve 1978’de şartlı olarak serbest bırakıldı. Serbest kaldıktan sonra Azerbaycan Millî İlimler Akademisi’nde el yazmaları enstitüsünde görev yaptı. Görevi sırasında da aralıklarla devam etti. 1989’da Azerbaycan Halk Cephesi’ni kurdu ve başkan seçildi. Halk Cephesi, Rusya’nın istihbaratının engellemelerine rağmen kısa sürede bir halk hareketi haline geldi. Öyle ki, 1989’da Gorbaçov hükümeti cephesini resmi olarak öğrenmek zorunda kaldı. Elçibey’in ilk aktif eylemi ise, binlerce Azeri’nin İran sınırına yaptığı ünlü yürüyüş oldu. Nahçivan ve Astra’dan on binlerce Azeri, 30 Aralık’ta ‘Yaşasın Tebriz-Bakü’ sloganlarıyla sınıra dayandığında, ne Rus askerleri ne de İran askerleri çatışmayı göze alamadı. Dikenli tellalı ‘Birleşmiş Azerbaycan’ sloganlarıyla parçalandı.

1990’da dünyaya ‘barış ve kardeşlik’ mesajları veren SSCB’nin lideri Mihail Gorbaçov, Azerilere başka bir şeyi reva gördü: Kızıl Ordu. Önce kimse buna inanmadı. Ama 19 Ocak’ı 20 Ocak’a ait gece umulmayan oldu ve Kızıl Ordu tankları 70 yıl öncesindeki gibi Bakü’ye girdi. 1918’de Mehmet Emin Resulzade’nin başkanlığında Demokratik Azerbaycan Cumhuriyeti’nin 27 Nisan 1920’de Kızıl Ordu’nun paletleri altında ezilmesi gibi. Ama bu kez tarihin tekerrür etmesi bu kadarla kalacaktı. Bakü’deki ünlü Azatlık Meydanı’nı dolduran milyonlar, tankların önüne atıverdi. 130 kişi hayatını kaybetti, 700 kişi yaralandı. Ama bu harekâttan sonra siyasetin dengeleri değişti. Azerbaycan SSR’nin başkanı Vezirov görevinden alındı ​​ve yerine Moskova’nın ‘has adamı’ Ayaz Muttalibov getirildi.

Ebulfez Elçibey, Dağlık Karabağ’daki Ermeni ayrılmaçılığına yol vermemek ve Azerbaycan’ın SSCB’den bağımsızlığını kazanmak için çalışmış ve 1991’de SSCB’nin dağılması ile Azerbaycan’a bağımsızlığını kazandırmıştır. Ancak Elçibey’in Azerbaycan’ın cumhurbaşkanlığına engellenmiş, cumhurbaşkanlığına KGB tarafından Azerbaycan SSR(Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti) Komünist Partisi başkanı Ayaz Mutallibov geldi. 1992’de Ermenilerce yapılan Hocalı Soykırımı’na karşı koyamama sonucu Mutallibov istifa etmek zorunda kalmış, Azerbaycan’ın ilk demokratik seçimleri yapılmış ve Ebulfez Elçibey cumhurbaşkanı seçilmiştir. Elçibey, Azerbaycan’ın demokratik olarak başa gelen ilk cumhurbaşkanıdır. “Elçibey” soyadı da Ebulfez Elçibey’e meclis tarafından verilmiştir. Elçibey, iyi, güçlü askerin geldiği gibi; Lider, önder anlamına da gelmektedir. (Aynı bizde Mustafa Kemal’e “Atatürk” soyadının tam olarak olduğu gibi.)

1993’e girildiğinde Ebulfez Elçibey yönetimi petrol anlaşmaları belli bir gelecek getirmişti. 15 Haziran’da Ermenilerle muhtemelen Kelbecer’in geri toplanması için masaya oturulacaktı. Ülke ekonomik ve siyasi bağımsızlığa adım adım çoğaldı. Ama bu kez devralacak olan Suret Hüseyinov, Elçibey’in kaderini değiştirecekti. Elçibey, Gence’deki birliklerin komutanı olan Hüseyinov’a Karabağ’daki başarıları için kahramanlık unvanını verdi. Ama onun hesabı başkaydı. Rusya’nın ve İran’ın kayıtlı olduğu söylenen Hüseyinov’un bir başka ilişkisi de o sıralarda Nahçıvan’da bulunan KGB tedrisatından geçmişi Haydar Aliyev’leydi. Aliyev, Bakü’de yavaş yavaş çalışmayı artırmıştı. Darbe ‘geliyorum’ diyordu. Hüseyinov, Haziran 1993’te Gence’de ayaklanma başlatıldı. Elçibey, 3 Haziran’da Gence ve Bakü’deki olağanüstü hal ilanını uzatıp Gence’ye birlik gönderdi. Ama isyanı bastıramadı. Hüseyinov, Bakü’ye doğru harekete geçti. Çaresiz kalan Elçibey, Haydar Aliyev’i Bakü’ye çağrıldı. Ülkenin yönetimini Aliyev’e devreden Elçibey, doğum yeri olan Nahçivan’ın Keleki köyüne geri döndü. 2 hafta sonra şahsi koruma uçağı tarafından geri dönmeye çalışılmasına rağmen kurşunlandı ve Nahçivan’dan çıkış yolu kapandı. Ayrıca 4 yıl Keleki’nin abluka altında kalması nedeniyle oradan ayrılamadı ve 4 yıl aradan sonra Bakü’ye geri döndü. Ancak Elçibey’in Bakü’ye dönüşü bir işe yarıyor, Haydar Aliyev, cumhurbaşkanlığını resmi olarak ilan etti.

Ebulfez Elçibey, bunun üzerine 1997’de Bütöv Azerbaycan Birliği’ni kurarak Azerbaycan muhalefetine katıldı. Çalışmalarını Kuzey ile Güney Azerbaycan’ın birleşmesi üzerine yoğunlaştırdı. 1998 yılında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerine “demokratik ve adil olmayan” katılmadı.

Ebulfez Elçibey 2000 yılında “prostat tümörü” kişiye yakalandı. Tedavi için Ankara’daki GATA’ya yatırılan Elçibey, 62 yaşında tedavi gördüğü Ankara’da hayatını kaybetti.

Ebulfez Elçibey’in tanımı 800.000 kişiye katılmıştır. Haydar Aliyev, Ebulfez Elçibey’in tanımladığı törene katılmak için alana geldi, alana girdi ve bir halk Aliyev’i “En büyük Elçibey, başka büyük yok!” Sözleriyle protesto etti.. Bunun üzerine Haydar Aliyev, alanı terk etmek zorunda kaldı.

Ebulfez Elçibey, tam bir Türk sevdalısıydı. Cumhurbaşkanlığı boyunca da “Turan Birliği”ni ölçmek için uğraştı. Tüm bağımsız Türk devletlerini tek tek ziyaret etti. Hatta bazı tarihçiler tarafından, Elçibey’in tüm Türk devletlerinin birleşme konusunda ikna ettiği, ancak tam birleşme olacağı sırada Elçibey’in cumhurbaşkanlığını bırakması üzerine birleşmenin gerçekleşemediği söylendi.

Ruhun şad olsun Ebulfez Elçibey… Mekanın cennet olsun…

Merhum Lider Ebülfez ELÇİBEY’in aziz hatırasını yaşatmak ve ideallerini gelecek nesillere aktarmak amacıyla ‘ELÇİBEY VAKFI’ kurulmuştur

Ebulfez Elçibeyin Nahçıvan, Ordubad Keleki Köyü’ndeki doğup büyüdüğü ve şimdi müze haline getirilen evinden birkaç fotoğraf

Etiketler: Ankara, Asıl adı Ebulfez Kadir Güloğlu Aliyev olan Ebulfez Elçibey, Ebulfez Elçibey - Əbülfəz Elçibəy ) (24 Haziran 1938, Ebulfez Elçibey 2000 yılında “prostat tümörü” kişiye yakalandı, Ebulfez Elçibey 24 Haziran 1938'de Nahçıvan'ın Keleki köyünde doğdu., Ebulfez Elçibeyin müze haline getirilen evinden birkaç fotoğraf, Elçibey tam bir Türk sevdalısıydı